Mensen met psychiatrische aandoeningen lijden soms nog erger dan mensen met een lichamelijk aandoening. Toch is euthanasie bij mensen met psychiatrische aandoeningen moeilijker te realiseren.

Wat zijn psychiatrische aandoeningen?

Psychiatrische aandoeningen zijn multifactoriële aandoeningen en worden deels door (meerdere) genetische en deels door (meerdere) omgevingsfactoren bepaald. Bij psychiatrische problematiek gaat het om aandoeningen die het dagelijkse leven van mensen verstoren (vandaar het woord psychische stoornissen) en waarbij het nodig kan zijn om behandelingen te ondergaan, soms in combinatie met medicijnen. Deze stoornissen hebben vastgestelde criteria volgens de DSM IV (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders).

Er zijn veel verschillende psychiatrische aandoeningen die sterk van elkaar verschillen in voorkomen.

De meeste aandoeningen betreffen stemmingsstoornissen, waaronder depressieve stoornissen en bipolaire stoornissen. Ook zijn er angststoornissen en psychotische stoornissen (bv schizofrenie). ADHD en autisme zijn andere psychische stoornissen.

Een persoon kan ook geestelijk lijden zonder dat er sprake is van een psychiatrische aandoening, denk aan lijden wegens liefdesverdriet, rouw of stress. In die gevallen is er wel sprake van geestelijk lijden maar zal de situatie zich niet lenen voor euthanasie. Bij euthanasie moet er immers sprake zijn van lijden dat zijn oorsprong vindt in een medische aandoening (psychiatrische aandoeningen zijn dat wel) én moet het lijden uitzichtloos zijn. Dat laatste is meestal niet het geval bij lijden als gevolg van liefdesverdriet, rouw of stress.

In plaats van te spreken over ‘psychiatrische problematiek’ wordt ook wel gesproken over ‘psychische stoornissen’ of een ‘psychiatrisch ziektebeeld’.

Mag euthanasie bij een patiënt met psychiatrische aandoeningen?

Ja. In de jurisprudentie is uitgemaakt dat ook lijden dat wordt veroorzaakt door een psychiatrische aandoening gekenmerkt kan worden als ondraaglijk en uitzichtloos lijden.  
Lees meer over de rechtszaken Chabot en Brongersma

Bij mensen met psychiatrische aandoeningen is het vaak wel moeilijker dan bij andere mensen om vast te stellen of er is voldaan aan de zorgvuldigheidseisen van de wet. Dit geldt vooral voor het weloverwogen verzoek, het uitzichtloos lijden en het ontbreken van behandelperspectieven.

Weloverwogen verzoek

Het probleem bij psychiatrische aandoeningen is dat een doodswens vaak een symptoom ervan is. Psychiatrische aandoeningen tasten ook vaak het beoordelingsvermogen aan. Denk aan psychoses of waanbeelden.

Voor het doen van een weloverwogen verzoek is het noodzakelijk dat een persoon wilsbekwaam is. Iemand moet dus weten wat hij zegt en wat de gevolgen zijn ervan. Als iemand een duurzame en consistente doodswens heeft, die ook bevestigd wordt op momenten dat de aandoening minder erg opspeelt, is het verzoek om euthanasie waarschijnlijk weloverwogen en geen opwelling.

Uitzichtloos lijden

Een psychiatrische aandoening die niet behandeld kan worden, kan ontaarden in een chronisch lijden met verlies van zelfstandigheid en perspectief. Als de psychiater constateert dat de persoon is ‘uitbehandeld’ en er zijn ook geen mogelijkheden om het lijden te verminderen kan dit lijden als uitzichtloos worden gekwalificeerd.

Behandelalternatieven

Voor psychiatrische aandoeningen bestaan verschillende behandelingen: therapie, medicatie en sociale interventies. Het is moeilijk om vast te stellen wanneer deze behandelingen geen zin meer hebben. De slagingskans hangt van allerlei factoren af.

Het kan gebeuren dat de psychiater behandelingen voorstelt terwijl de patiënt hier geen vertrouwen in heeft of hier simpelweg geen puf meer voor heeft. De patiënt kan altijd een behandeling weigeren maar alleen als de psychiater dit begrijpt (de weigering als redelijk ziet) staat dit niet in de weg van euthanasie.  Als de psychiater na overleg met de patiënt niet overtuigd is van de redelijkheid wijst hij het verzoek om euthanasie vooralsnog af.

De redelijkheid van de behandeling (of de weigering ervan) heeft te maken met de verhouding tussen de kans op de te verwachten verbetering en belasting voor de patiënt. Ook de termijn waarop de behandeling effect kan hebben, speelt hierbij een rol. Het gaat erom dat deze ‘te overzien’ is.

Richtlijn voor psychiaters

De Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) heeft voor psychiaters een richtlijn opgesteld hoe om te gaan met het verzoek om euthanasie van patiënten met een psychiatrische stoornis. De praktijk wijst uit dat het volgen van deze richtlijn en het besluitvormingsproces een langdurig traject kan zijn. Het komt enkele keren per jaar voor dat een psychiatrisch patiënt hulp bij zelfdoding wordt verleend. Artsen met vragen kunnen zich wenden tot het platform Euthanasie en Psychiatrie van de NVvP.

Steun van lotgenoten

Voor iemand met een psychiatrische stoornis kan het soms al helpen als hij of zij zijn/haar gevoelens en angsten kan delen met iemand die soortgelijke problemen heeft. Daarvoor kunt u terecht bij lotgenotencontact (bijvoorbeeld lotgenotencontact bij depressie, psychose of autisme). Ook voor familieleden van mensen met psychische problemen is er een dergelijke organisatie.

Stichting Euthanasie in de Psychiatrie komt ook op voor mensen met psychiatrische aandoeningen met een euthanasieverzoek.

Wat doet de NVVE voor mensen met psychiatrische aandoeningen met een doodswens?

De NVVE spant zich ervoor in dat de ruimte die de euthanasiewet biedt gebruikt wordt. Ook voor mensen die ernstig lijden aan psychiatrische aandoeningen. De NVVE probeert, samen met de steungroep van psychiaters en met partijen als Ypsilon en Stichting Euthanasie in de Psychiatrie, te voorkomen dat mensen geen andere keus overhouden dan hun leven in eenzaamheid en op gruwelijke wijze te beëindigen.

Het Adviescentrum van de NVVE kan mensen met psychiatrische aandoeningen van informatie en advies voorzien. De NVVE kan niet voorzien in middelen en biedt geen hulp bij een (voorgenomen) zelfdoding.

Veel gestelde vragen

  • Mag een patiënt met psychiatrische aandoeningen een behandeling weigeren?

    Iedere patiënt mag een behandeling weigeren op basis van de WGBO, bijvoorbeeld om bepaalde medicatie te gebruiken. Echter in geval van een in bewaring stelling wordt de patiënt geacht niet in staat te zijn om voor zichzelf de juiste keuze te maken en kan besloten worden om een behandeling te starten of voort te zetten.
  • Is euthanasie/hbz mogelijk bij iemand met een RM (Rechterlijke Machtiging)?

    Nee, iemand krijgt RM opgelegd op basis van de wet BOPZ als hij een reëel gevaar voor zichzelf of zijn omgeving vormt. In zo’n situatie is het onwaarschijnlijk dat persoon in kwestie in staat is tot een goede beoordeling van zijn eigen situatie . Er kan derhalve geen sprake zijn van een weloverwogen en vrijwillig verzoek om HbZ en niet voldaan worden aan de zorgvuldigheidscriteria van de wet.
  • Kan de NVVE informatie verstrekken over zorgvuldige zelfdoding?

    De NVVE heeft op een besloten deel van haar website , toegankelijk voor leden, informatie over een zorgvuldige zelfdoding geplaatst. Leden kunnen voor deze informatie ook terecht bij het Adviescentrum; informatie over middelen of methodes worden niet per email of in een telefonisch contact verstrekt maar in een één op één contact met het Adviescentrum van de NVVE.
  • Hoe vaak komt het voor dat een psychiatrische patiënt hulp bij zelfdoding krijgt?

    Ondanks het feit dat de NVVP (Nederlandse Vereniging Voor Psychiatrie) een richtlijn voor psychiaters heeft geschreven om als norm te dienen voor een zorgvuldige behandeling van vragen om hulp bij zelfdoding en de euthanasiewet ruimte biedt voor hulp bij zelfdoding aan een psychiatrische patiënt,  blijkt uit onderzoek dat daadwerkelijke hulp bij zelfdoding in de psychiatrie echter zelden plaatsvindt.

Psychiatrische aandoeningen

Word lid van de NVVE

Lid worden

Ontvang onze nieuwsbrief

We gebruiken cookies en andere technieken om uw bezoek aan onze site beter en makkelijker te maken. Maar dat betekent ook dat wij en andere partijen zoals Google meer over uw internetgedrag te weten komen dan u misschien fijn vindt.
Wilt u weten wat precies, kijk dan op onze 
Privacy- en cookieverklaring. En u mag natuurlijk altijd nee zeggen tegen cookies: dan werkt de site soms wat minder goed.