NVVE

Euthanasie bij dementie

Een wilsverklaring alléén is niet genoeg!

Programma

09:15 - 09:45 uur Ontvangst en koffie
09:45 - 09:50 uur Welkom en inleiding
09:50 - 10:00 uur Als ik dement ben wil ik dood
Agnes Wolbert, directeur van de NVVE
Inleiding op het symposium aan de hand van een filmfragment.
10.00 – 10.30 uur Hersenen bij dementie: een valse bedrieger
Hans van Dam, docent en consulent hersenaandoeningen en levenseindevragen.

Alle denken over dementie en euthanasie begint bij de feiten. Hans van Dam schetst de praktische gevolgen van de hersenveranderingen bij dementie in relatie tot euthanasie. Is er een weg door het mijnenveld?
10:30 - 11:00 uur Het toetsingsproces toegelicht
Ronald van Nordennen, arts-lid van een Regionale Toetsingscommissie Euthanasie (RTE), specialist ouderengeneeskunde bij Stichting Groenhuysen Roosendaal en SCEN-arts in de regio West-Brabant.

Het handelen van de arts wordt beoordeeld door een toetsingscommissie. Ronald van Nordennen gaat in op de wet, de rol van de SCEN-arts en het verloop van het toetsingsproces. Inzicht in de werkwijze en overwegingen van de toetsingscommissies levert waardevolle aandachtspunten op over hoe de wet in de praktijk wordt geïnterpreteerd. Dat biedt artsen houvast, maar ook mensen met dementie die een euthanasiewens hebben en hun naasten kunnen hun voordeel doen met deze kennis.
11:00 - 11:30 uur Pauze
11.30 - 12:00 uur De rol van de schriftelijke wilsverklaring in de toetsingspraktijk
Liselotte Postma is wetenschappelijk docent strafrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Aan de hand van een aantal recente oordelen van Regionale Toetsingscommissies Euthanasie (RTE) bespreekt Liselotte Postma de rol van de schriftelijke wilsverklaring in de beoordeling van euthanasie bij patiënten met (vergevorderde) dementie. Ze behandelt zowel gevallen die ‘zorgvuldig’ zijn beoordeeld als zaken waarin volgens de toetsingscommissie ‘niet is gehandeld overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen’. Een schriftelijke wilsverklaring is noodzakelijk voor euthanasie bij een patiënt die zijn wil niet meer kan uiten, maar is op zichzelf nog niet voldoende om een mondeling verzoek te kunnen vervangen. De casuïstiek geeft inzicht in de complexiteit van de toetsingspraktijk van euthanasie op basis van een schriftelijke wilsverklaring.
12:00 - 12:30 uur En plots is het te laat….

Het gebeurt regelmatig. Je denkt alles goed geregeld en besproken te hebben om als het moment daar is euthanasie te krijgen en dan blijkt het opeens toch niet meer mogelijk, is het te laat. Het overkwam de moeder van Tonneke van der Sluijs. Lex Bohlmeijer interviewt Tonneke over de impact die dit had op haar moeder en op haarzelf als naaste en mantelzorger.
12:30 - 13:30 uur Lunch
13:30 - 14:15 uur Keuzesessies ronde 1
  Keuze 1
Alleen met een kraakheldere wilsverklaring kom je verder. Hoe stel je die op?
Hans van Amstel – Jonker is als consulent actief bij de NVVE waar hij informatie geeft en leden adviseert bij het opstellen van hun wilsverklaringen.

In deze praktische workshop wordt uitgewerkt waar een kraakhelder euthanasieverzoek bij dementie aan moet voldoen. Waar moet je op letten bij het opstellen, hoe formuleer je ondubbelzinnig je wensen en wat is van belang om te vermelden? Heldere voorbeelden en praktische tips geven handvatten om zelf mee verder te gaan. Ook de bredere context van de wilsverklaring komt aan bod; wanneer stel je hem op en wat doe je ermee zodra je wensen helder op papier staan.
  Keuze 2
Mijn eigen weg – documentaire met nagesprek
o.l.v. Jaap van Riemsdijk, medewerker presentatiedienst van de NVVE

In de KRO documentaire Mijn eigen weg volgen we Harry en Bertie, twee mensen met dementie. Voor Harry is het idee de regie over zijn leven te verliezen een angstwekkende gedachte. Hij wil zijn achteruitgang niet afwachten en vraagt zijn huisarts om euthanasie. Bertie vindt het juist belangrijk om nog zo lang mogelijk te kunnen genieten van haar man en kinderen. De één kiest voor de dood, de ander bewust voor het leven.
De documentaire biedt veel aanknopingspunten om na te praten over dit soort keuzes en wat die voor mensen met dementie en hun naasten betekenen.
  Keuze 3
Welke factoren zijn van invloed op de kans op euthanasie bij dementie?
Carla Bekkering, werkt als coördinator voor het Adviescentrum van de NVVE en spreekt ook uit persoonlijke ervaring over dit onderwerp.

Tussen de eerste vermoedens van dementie en wilsonbekwaamheid zitten meerdere jaren. Mensen met een euthanasiewens kunnen deze periode benutten om met naasten en huisarts hun euthanasiewens te onderzoeken en samen toe te werken naar het juiste moment. Dit proces is intensief en kent kantelmomenten waarna euthanasie al dan niet meer tot de mogelijkheden behoort. Carla Bekkering bespreekt een casus waarin deze kantelmomenten worden blootgelegd. Naar aanleiding van deze casus onderzoekt zij met u de factoren die het verschil kunnen maken. Wat helpt, en wat maakt euthanasie juist onwaarschijnlijker in dit proces?
14:15 - 14:30 uur Pauze en zaalwissel
14:30 - 15:15 uur Keuzesessies ronde 2
  Keuze 4
Alleen met een kraakheldere wilsverklaring kom je verder. Hoe stel je die op?

Hans van Amstel – Jonker is als consulent actief bij de NVVE waar hij informatie geeft en leden adviseert bij het opstellen van hun wilsverklaringen.

In deze praktische workshop wordt uitgewerkt waar een kraakhelder euthanasieverzoek bij dementie aan moet voldoen. Waar moet je op letten bij het opstellen, hoe formuleer je ondubbelzinnig je wensen en wat is van belang om te vermelden? Heldere voorbeelden en praktische tips geven handvatten om zelf mee verder te gaan. Ook de bredere context van de wilsverklaring komt aan bod; wanneer stel je hem op en wat doe je ermee zodra je wensen helder op papier staan.
  Keuze 5
Wils(on)bekwaam; wie beslist?
Dorothea Touwen, docent en onderzoeker medische ethiek bij de sectie Ethiek en Recht van de Gezondheidszorg van het Leids Universitair Medisch Centrum en ethicus-lid van een Regionale Toetsingscommissie Euthanasie.

Wilsbekwaamheid is een kernbegrip in de discussie rond euthanasie bij dementie. Dorothea Touwen benadert het vanuit de ethiek en legt verbanden naar de toetsingspraktijk en de dagelijkse werkelijkheid van ouderen tussen wilsbekwaamheid en wilsonbekwaamheid, hun naasten en hun zorgverleners.
  Keuze 6
De ervaringen van de huisarts

Twee huisartsen delen hun zeer verschillende ervaringen met euthanasie bij dementie en gaan hierover met u in gesprek. Het is bij uitstek een traject dat patiënt, naasten en huisarts samen moeten doorlopen. Welke afwegingen maken zij? Welke dilemma’s komen ze tegen en wat helpt hen.
15:15 - 15:30 uur Pauze en zaalwissel
15:30 - 16:00 uur Plenaire afsluiting
16:00 - 16:30 uur Borrel

Over de NVVE

De NVVE is er voor iedereen die waardig wil sterven. Wij willen een optimale uitvoering van de euthanasiewet, vooral voor groepen die in de praktijk geen hulp krijgen, zoals mensen met dementie, chronisch psychiatrische patiënten en ouderen die vinden dat hun leven voltooid is.

Het Adviescentrum van de NVVE staat altijd voor zijn leden klaar. Wij zijn op werkdagen tijdens kantooruren bereikbaar voor al uw vragen over het (naderend) levenseinde.

Lees verder

Ontvang onze nieuwsbrief

We gebruiken cookies en andere technieken om uw bezoek aan onze site beter en makkelijker te maken. Maar dat betekent ook dat wij en andere partijen zoals Google meer over uw internetgedrag te weten komen dan u misschien fijn vindt.
Wilt u weten wat precies, kijk dan op onze 
Privacy- en cookieverklaring. En u mag natuurlijk altijd nee zeggen tegen cookies: dan werkt de site soms wat minder goed.